Um ærsl, busl og usl í orðasamböndum

  • Margrét Jónsdóttir Háskóli Íslands
Íslensk orðtök

Útdráttur

<b>On ærsl, busl and usl in Icelandic idioms</b>
In Icelandic literary sources, idioms containing the word pairs <i>ærsl</i> og <i>busl</i> or <i>usl</i> og <i>busl</i> are found (always with different determiners). Examples almost exclusively stem from the 19th century, the oldest (<i>ærsl og busl</i>) dating from 1802.

At present, these idioms seem to have been almost universally forgotten, even though <i>usl</i> og <i>busl</i> is found in the latest edition of Íslensk orðabók (2002). In the paper, the story of these idioms is traced and remarks on the nature of such idioms and some their properties are included.

Heimildir

Ásgeir Blöndal Magnússon. 1989. Íslensk orðsifjabók. Reykjavík: Orðabók Háskólans.

Collinge, N. E. 1985. The Laws of Indo-European. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.

Collins·Robert French~English English~French Dictionary. 1987. Second Edition. London, Glasgow & Toronto: Collins. New York: Harper & Row.

Cooper, William E. og Ross, John Robert. 1975. World Order. Papers on the Parasession on Functionalism April 17. 1975, bls. 63–111. Chicago: Chicago Linguistic Society.

Dictionnaire historique de la la langue française. 1998. Ritstjórar: Alain Rey [aðalritstjóri], Marianne Tomi, Tristan Hordé, Chantal Tanet. Paris: Dictionnaires Le Robert.

Duden. 1992. Redewendungen und sprichwörtliche Redensarten. Wörterbuch der deutschen Idiomatik. Bearbeitet von Günther Drosdowski und Werner Scholze-Stubenrecht. Band 11. Mannheim / Leipzig / Wien / Zürich: Dudenverlag.

Duden. 2005. Fremdwörterbuch. 8., neu bearbeitete und erweiterte Auflage. Herausgegeben von der Dudenredaktion. Band 5. Mannheim/Leipzig/Wien/Zürich: Dudenverlag.

Dönsk-íslensk orðabók. 2004. 2. útgáfa. Ritstjóri Halldóra Jónsdóttir. Reykjavík: Mál og menning.

Frönsk-íslensk orðabók. 1995. Ritstjóri: Þór Stefánsson. Örn og Örlygur hf. Reykjavík, París: Dictionnaires Le Robert.

Gils Guðmundsson. Gestur. Íslenskur fróðleikur gamall og nýr. 2. Gils Guðmundsson safnaði efninu. Reykjavík. 1985.

Guðrún Kvaran. 1988. Sérsöfn orðabókar Háskólans. Orð og tunga 1:51–64.

Guðrún Kvaran. 2002. Úr fórum Halldórs Laxness. Íslenskt mál og almenn málfræði 24:219–235.

Gunnlaugur Oddsson. 1991 (1819). Orðabók sem inniheldur flest fágæt, framandi og vandskilin orð er verða fyrir í dönskum bókum. Ný útgáfa með íslenskri orðaskrá. Jón Hilmar Jónsson sá um útgáfuna ásamt Þórdísi Úlfarsdóttur. Reykjavík: Orðabók Háskólans.

ÍO = Íslensk orðabók. 2002. Þriðja útgáfa, aukin og endurbætt. Ritstjóri: Mörður Árnason. Reykjavík: Edda.

Íslensk samheitaorðabók. 1985. Ritstjóri: Svavar Sigmundsson. Reykjavík: Styrktarsjóður Þórbergs Þórðarsonar og Margrétar Jónsdóttur Háskóla Íslands.

Jón G. Friðjónsson. 1993. Mergur málsins. Íslensk orðatiltæki, uppruni, saga og notkun. Reykjavík: Örn og Örlygur, Bókaklúbbur hf.

Jón G. Friðjónsson. 1997. Rætur málsins. Föst orðasambönd, orðatiltæki og málshættir í íslensku biblíumáli. Reykjavík: Íslenska bókaútgáfan.

Jón Hilmar Jónsson. 1991. Um orðabók Gunnlaugs Oddssonar. Í: Gunnlaugur Oddsson. 1991 (1819). Orðabók sem inniheldur flest fágæt, framandi og vandskilin orð er verða fyrir í dönskum bókum, bls. ix– xxxvii. Jón Hilmar Jónsson sá um útgáfuna ásamt Þórdísi Úlfarsdóttur. Reykjavík: Orðabók Háskólans.

Jón Ófeigsson. 1953. Þýzk-íslenzk orðabók. Deutsch-isländisch Wörterbuch. Önnur útgáfa. Reykjavík: Ísafoldarprentsmiðja h.f.

Nudansk Ordbog. 1982. 11. reviderede og forøgede udgave ved Erik Oxenvad. København: Politikens Forlag.

Onions, C. T. 1966. The Oxford Dictionary of English Etymology. Edited by C. T. Onions. Oxford: The Clarendon Press.

ROH = Ritmálssafn Orðabókar Háskólans. Vefsíða OH: www.lexis.hi.is

Sigfús Blöndal.1920–1924. Íslensk – dönsk orðabók. Reykjavík.

Vísanir til dæma úr söfnum Orðabókar Háskólans

Austri = Austri. 1. árgangur. Seyðisfirði. 1884.

Fjallk = Fjallkonan. 14. árgangur. Reykjavík. 1897.

HKLSalka = Halldór Kiljan Laxness. Salka Valka. Reykjavík. 1959.

JÓlGrvKlím = Ludvig Holberg: Nikulás Klím. Íslenzk þýðing eftir Jón Ólafsson úr Grunnavík. Jón Helgason bjó til prentunar. Kaupmannahöfn. 1948. Íslenzk rit síðari alda 3.

Ldsyrd = Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum 1802–1873. VI. 1845–1852. Reykjavík 1946–1950.

Nf = Norðanfari. 2. árgangur. Akureyri. 1863.

SGStBR = Stephan G. Stephansson: Bréf og ritgerðir 1. Reykjavík. 1938.

Þjóð = Þjóðólfur. 41. árgangur. Reykjavík. 1889.

ÞthFerð = Þorvaldur Thoroddsen. Ferðabók. Skýrslur um rannsóknir á Íslandi 1882-1898. Annað bindi. Kaupmannahöfn. 1914.

Handritin Lbs. 1754 4to og Lbs. 220 8vo eru á handritadeild Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns.

Útgáfudagur
2020-07-29
Tegund
Smágreinar